Backdraft voorkomen op de kamado: het burp-protocol

Je opent het deksel van je gloeiend hete kamado en whoosh: een steekvlam slaat je tegemoet. Dat is een backdraft, en het is de snelste manier om een mooie BBQ-middag op de spoedeisende hulp te laten eindigen. Het goede nieuws: met één simpele gewoonte van tien seconden, het burpen van je kamado, maak je die vuurbal vrijwel onmogelijk. Na het lezen open je je hete kamado nooit meer op een andere manier.

Backdraft is een van de veiligheidsthema’s uit onze grote kamado-gids; hier zoomen we er volledig op in: wat er in de koepel gebeurt, wanneer het risico piekt en hoe het burp-protocol precies werkt.

Wat is een backdraft?

Een backdraft is het explosief ontbranden van opgehoopte, onverbrande gassen in je kamado op het moment dat je het deksel opent en er in één klap zuurstof bij komt. Big Green Egg en Kamado Joe noemen hetzelfde verschijnsel in hun handleidingen flashback. Het resultaat is in beide gevallen gelijk: een steekvlam die recht uit de opening slaat, precies waar je hand en je gezicht zijn.

Stel: je kamado staat op 300 °C voor pizza. Het deksel zit dicht, de schuiven staan strak afgesteld, alles loopt vlekkeloos. Dan open je het deksel in één beweging. En: whoosh.

Dit gebeurt er in de koepel, in vier stappen:

1. Een kamado ademt van onder naar boven: verse lucht komt via de onderste luchtschuif binnen en hete gassen verlaten de koepel via de topvent. Knijp je de schuiven dicht, dan smoor je het vuur en krijgt de houtskool te weinig zuurstof om volledig te verbranden.
2. Bij zuurstofgebrek verbrandt houtskool onvolledig. In plaats van CO2 ontstaan er brandbare gassen, zoals koolmonoxide en onverbrande pyrolysegassen, en die hopen zich op onder de koepel.
3. Die gassen kunnen zonder zuurstof niet ontbranden. Ze wachten maar op één ding: zuurstof.
4. Open jij het deksel in één keer, dan stroomt die zuurstof naar binnen en ontbranden de opgehoopte gassen in één klap. De drukgolf van vlammen zoekt de kortste weg naar buiten: recht door de deksel-opening.

Wanneer is het risico het grootst?

Backdraft-risico is een optelsom van drie factoren: temperatuur, schuifstand en gasophoping. De enige harde fabrikantgrens komt van Kamado Joe: boven de 175 °C burp je bij elke opening, verplicht. Big Green Egg gaat nog verder en adviseert het bij élke opening, hoe heet de kamado ook staat. Als vuistregel houden wij dit aan:

• Onder de 150 °C, schuiven ruim open, weinig rook (je gewone low & slow-zone): het risico is verwaarloosbaar klein, zolang je vuur niet zwaar staat te smeulen.
• Tussen 150 en 250 °C met deels dichtgezette schuiven: gasophoping is goed mogelijk, zeker als het vuur zuurstofarm heeft staan smeulen doordat je de schuiven ver had dichtgezet. Burpen dus.
• Boven de 250 °C met vrijwel dichte schuiven en een rokerige koepel: onverbrande gassen wachten op zuurstof. Altijd volledig burpen.
• Rond en boven de 300 °C, bij pizza of searen: hier gebeuren de gevaarlijkste backdrafts. Volledig protocol, vaker wapperen. Het openen van het deksel is op deze temperaturen het gevaarlijkste moment van je hele sessie.

Wij hebben het één keer verkeerd gedaan, bij een pizzasessie op ruim 300 °C. Deksel in één zwaai open, een oranje flits, en de haartjes op mijn onderarm waren weg. Meer dan een rode plek en een week een kale arm werd het gelukkig niet. Sindsdien is burpen bij ons geen advies meer, maar een reflex.

Het burp-protocol: veilig openen in 5 stappen

Het burp-protocol is simpel: handschoenen aan, opzij staan, het deksel een paar centimeter op een kier en dat een keer of vijf tot tien op en neer wapperen binnen die kier, en dan pas langzaam verder openen. Geen ingewikkeld ritueel, een paar seconden werk. Hoe vaak heb jij het deksel niet in één zwaai opengegooid omdat het eten klaar was? Precies dáár gaat het mis. Zo doe je het voortaan:

Stap 1: trek je handschoenen aan en ga opzij staan

Trek eerst je hittebestendige BBQ-handschoenen aan: het deksel, de handgreep en de ontsnappende hete lucht zijn heet genoeg om je te verbranden, ook zonder vuurbal. Pak de handgreep op armlengte en ga naast de kamado staan, met je gezicht en bovenlichaam uit de lijn van de opening. Komt er een steekvlam, dan slaat die naar voren en omhoog uit de kier: daar wil je niet zijn. En buig nooit over de koepel heen.

Stap 2: til het deksel een paar centimeter op

Til het deksel langzaam op tot een kier van een paar centimeter. Big Green Egg noemt in de eigen veiligheidsrichtlijnen 5 tot 10 centimeter, twee of drie keer herhaald; Kamado Joe schrijft 5 tot 8 centimeter voor. Waar het om gaat: de lucht komt geleidelijk binnen, niet in één klap. Hoe dat kieren voelt, verschilt per merk:

• Big Green Egg: zwaar deksel dat door de zwaartekracht dichtvalt. Voordeel: je opent vanzelf bewust en stap voor stap. Nadeel: je zet kracht, dus een kiertje vasthouden vraagt controle.
• Kamado Joe met Air Lift Hinge: het scharnier vangt tot 96% van het dekselgewicht op, waardoor het deksel in elke stand blijft staan. Voordeel: je zet hem exact op een kier. Nadeel: het deksel is zo licht dat je het per ongeluk te ver opentrekt als je niet oplet.
• Yakiniku, Grill Guru en de meeste andere merken: standaardscharnier, vergelijkbaar met de Big Green Egg. Daar gelden dezelfde principes.

Stap 3: wapper het deksel op en neer

Dit is het eigenlijke burpen: wapper het deksel een keer of 5 tot 10 op en neer binnen die paar centimeter, dus zonder hem helemaal dicht te doen, in plaats van stil te wachten. Door dat pompen komt de zuurstof in korte stootjes binnen, zodat de opgehoopte gassen rustig affakkelen of naar buiten ontsnappen in plaats van in één klap te ontbranden. Je hoort het vaak, een zacht sissen of ploffen uit de kier, en bij een smeulend vuur ruik je de scherpe rook die ontsnapt. Boven de 300 °C wapper je gerust een paar keer extra. Een paar tellen werk, meer is het niet.

Stap 4: open langzaam verder

Na de burp open je het deksel rustig verder, stap voor stap, niet in één zwaai. Zo verdeel je de zuurstoftoevoer en voorkom je een tweede vlaag. Bij een Big Green Egg herhaal je het kieren gewoon twee of drie keer onderweg naar helemaal open; dat is letterlijk wat de fabrikant adviseert.

Stap 5: blijf uit de opening, ook nu het deksel openstaat

De eerste seconden na het openen slaat er nog hete lucht en rook uit de kamado. Houd je gezicht uit die stroom, buig niet over het kookoppervlak heen en pak je eten met een lange tang of met je handschoenen aan.

Eerste hulp: als het toch misgaat

De eerste stap bij elke brandwond: koel de wond 10 tot 20 minuten met lauw, zacht stromend kraanwater. Dat is de richtlijn van het Rode Kruis en Thuisarts.nl. Lauw betekent 15 tot 30 °C: kies de temperatuur die voor jou prettig voelt. Richt de straal net boven de wond, zodat het water eroverheen loopt.

Misschien had je je hand net op de verkeerde plek, of hing je iets te dicht boven het deksel. Dit doe je dan, in deze volgorde:

1. Koel 10 tot 20 minuten met lauw, zacht stromend kraanwater. Nooit met ijskoud water, ijs of ijsklontjes (dat beschadigt het weefsel juist verder) en nooit met boter, tandpasta of andere huismiddeltjes. Zachtjes spoelen, niet wrijven.
2. Laat vastzittende kleding zitten. Kleding die aan de wond kleeft trek je niet los; knip er desnoods omheen.
3. Dek de gekoelde wond losjes af met een schone, droge doek of steriel verband.

En dan de vraag die je jezelf moet stellen: is dit iets voor de dokter?

Bel 112 als de wond heel groot is (tien keer je hand of meer) of als je na een vlam in je gezicht hees wordt, piept of benauwd raakt: dan kunnen je luchtwegen verbrand zijn. Bel de huisarts of huisartsenpost bij een vochtige, rode brandwond of blaar op je gezicht, handen, voeten, gewrichten of geslachtsdelen, of als de wond groter is dan de helft van je hand. Twijfel je? Bel. Met brandwonden gok je niet. (Bron: Thuisarts.nl)

Nog één ding over kleding: synthetische stoffen zoals polyester smelten bij hitte en plakken aan je huid, en dat maakt een brandwond aanzienlijk erger. Draag bij hete sessies natuurlijke vezels: katoen of linnen. Liever een simpel katoenen shirt dan een polyester sportshirt.

De backdraft-preventiechecklist

Zes gewoontes die samen vrijwel elk backdraft-scenario afvangen:

Twee items uit deze lijst worden het vaakst overgeslagen: de handschoenen en de routine. Handschoenen beschermen je ook als er tóch iets misgaat. En de routine voorkomt dat je met een adrenalinestoot door je lijf vergeet wat je net hebt geleerd.

Tien seconden die het verschil maken

Een backdraft laat littekens achter, op je huid en in je vertrouwen in je kamado. Wat ons betreft is burpen daarom geen tip maar een huisregel: onze kamado gaat boven de 175 °C nooit anders open. Het kost je tien seconden per keer dat je het deksel opent; goedkoper wordt een verzekering tegen brandwonden niet.

Doe het elke keer, ook als je alleen even wilt kijken. Binnen een paar sessies is het geen protocol meer, maar een reflex. Nieuw met de kamado? Lees dan ook hoe je hem veilig aansteekt en hoe je de temperatuur onder controle houdt: een vuur dat je begrijpt, verrast je zelden.